ئىز

ئىز[سۆز تۈركۈمى:] ئىسىم.[يەشمىسى:] ① ئاياغ بىلەن يەرنى دەسسىگەندە ياكى بىرەر نەرسىنىڭ يۈزىگە سىزغاندا، جىجىغاندا، يازغاندا ياكى قول بىلەن بىرەر نەرسىنى تۇتقاندا چۈشۈپ قالغان بەلگە، ئىزنا:[مىسال:] ئاياغنىڭ ئىزى. ئاتنىڭ ئىزى. قامچا ئىزى. تاياق ئىزى. ئىز قوغلىماق.[يەشمىسى:] ② بىرەر نەرسە يۈزىگە يۇقۇشتىن ھاسىل بولغان داغ:[مىسال:] كىيىمدىكى بۇ قان ئىزىنى ئۆچۈرۈپ تاشلاش ئۈچۈن، رازۋېدكا بۆلۈمىنىڭ باشلىقى بۈگۈندىن تارتىپ تەكشۈرۈشنى باشلىغانىدى.[يەشمىسى:] ③ [كۆچمە مەنىسى:] [يەشمىسى:] كىشى كۆڭلىدىكى ئازاب، داغ؛ كۆڭۈلدە قەپقالغان مەنىۋى تەسىر:[مىسال:] بۇ ئىش ئۇنىڭ يۈرىكىدە چوڭقۇر ئىز قالدۇردى. [يەشمىسى:] ④ [كۆچمە مەنىسى:] [يەشمىسى:] بىرەر ۋەقەنىڭ يىپ ئۇچى:[مىسال:] ئۇ ياقۇپ ياساۋۇلنى كۆرۈپ ياكى ئۇنىڭ قولغا چۈشكەنلىكىنى ئاڭلاپلا، ئۆز ئىزىنى يوقىتىش ئۈچۈن ئىشقا كىرىشكەنىدى.[يەشمىسى:] ⑤ ئومۇمەن يول، نىشانە:[مىسال:] يولۋاس ئىزىدىن قايتماس، يىگىت سۆزىدىن (ماقال).[يەشمىسى:] ⑥ بىرەر ئىشنى قىلىشتا ئۆزىنىڭ بۇرۇنلا تۇتۇپ كەلگەن يولى، ئۇسۇلى:[مىسال:] خىلمۇخىل گەپلەر يۈرۈپتۇ يېزىدا، ئاشپۇزۇل مېڭىۋېرىپتۇ ئىزىدا.[يەشمىسى:] ⑦ ئەسلىدىكى ئورنى، ئەسلىي ھالىتى:[مىسال:] ئىزىغا چۈشمەك. ＊ ھاياتنىڭ ئەگرى-توقاي مۇساپىسى، ئوخشايدۇ، تىنىم تاپماس كەڭ دېڭىزغا، بەزىدە كۆتۈرۈلسە ئۇندا دولقۇن، بەزىدە چۈشەر پەسلەپ ئۆز ئىزىغا.[يەشمىسى:] ⑧ ئورۇن:[مىسال:] ئۇ كىشى ئۆلۈپ كەتكەندىن كېيىن ئۇنىڭ ئىزىغا بىزنىڭ شىركەتتىن بىرسىنىڭ بالىسى ئورۇنلاشقان.[يەشمىسى:] ⑨ قالدۇقى، ئىزناسى:[مىسال:] ئوغلى بارنىڭ ئۆزى بار، قىزى بارنىڭ ئىزى بار (ماقال).[يەشمىسى:] 01 تەسىرى، تەسىرىي كۈچ، تەسىر كۈچى:[مىسال:] خەپ توختاپ تۇر، بۇ ئوردىدىن سېنىڭ ئىزىڭنى يوقاتمىسام مەن خان ئاغىچىلىق ئېتىمنى يۆتكىۋېتىمەن دېدى ئۇ قاتتىق ئاۋازدا.11 [كەسىپ تۈرى:]＞ئارخېئولوگىيە＜[يەشمىسى:] بۇرۇنقى زامانلاردىن قەپقالغان مەدەنىيەت يادىكارلىقلار ھېسابىدىكى جاي، قەدىمىي شەھەر قاتارلىقلارنىڭ ھازىرغىچە مەلۇم دەرىجىدە ساقلانغان، ساقلىنىپ قالغان قىسمى، قالدۇقى، يادىكارلىق، ئەسەر:[مىسال:] قەدىمكى شەھەر ئىزلىرى. خارابە ئىزلىرى.[يەشمىسى:] 21 [كۆچمە مەنىسى:] [يەشمىسى:] ئالدىنقى ئەۋلادلارنىڭ، پېشقەدەملەرنىڭ ياكى بىرەر شەخسنىڭ ھاياتىدا قالدۇرۇپ ئۆتكەن ئىش-ھەرىكىتى، پائالىيىتى ۋە پائالىيەت يۆنىلىشى؛ يول، مۇساپە:[مىسال:] ئىز قالدۇرماق. باتۇرلار ئىزىدىن ماڭماق. ＊ بىز ئالدىنقى ئەۋلادلارنىڭ ئىزىدىن بېسىپ ئالغا ماڭىمىز.