قارا باسماق

شىۋىلەر نەس باسماق، تەلەي قاچماق. ئۇيغۇر تىلىدىكى تۇراقلىق ئىبارىلەر (1) ئۇخلاۋېتىپ قورقۇنچلۇق چۈش كۆرمەك: تۆرەم چۆچۈپ ئويغىنىپ كەتتى، ئۇنى قارا باسقانىدى. بىر ھازاغىچە يۈرىكى دۈپۈلدەپ دېمى سىقىلدى. (2) پالاكەتكە يولۇقماق، نەس باسماق، قىلغان - ئەتكىنى ئەپلەشمەي قالسا: - ھېلىقى سېۋەتباش، تەمبۈرپاچاق شەيتان قاچان مۇشۇ ئۆيدە ئاپىرىدە بولدى، تۆرەمنىمۇ شۇنىڭدىن باشلاپ قارا باستى، - دېدى قارىخان ئۆزىنى تۇتالماي يىغلاپ تۇرۇپ، - ئۆيمىزنىڭمۇ بەرىكىتى ئۆچتى. ئۇيغۇر تىلى ئۇنۋېرسال سۆزلۈكلەر ئۇخلاۋېتىپ قورقۇنچلۇق چۈش كۆرمەك. تۆرەم چۆچۈپ ئويغىنىپ كەتتى، ئۇنى قارا باسقانىدى. پالاكەتكە يولۇقماق؛ نەس باسماق، قىلغان - ئەتكىنى ئەپلەشمەي قالماق. - ھېلىقى سېۋەت باش، تەمبۈر پاچاق شەيتان قاچان مۇشۇ ئۆيدە ئاپىرىدە بولدى، تۆرەمنىمۇ شۇنىڭدىن باشلاپ قارا باستى، - دېدى مارىخان ئۆزىنى تۇتالماي يىغلاپ تۇرۇپ،- ئۆيىمىزنىڭمۇ بەركىتى ئۇچتى. قارا باسماق[يەشمىسى:] ① ئۇخلاۋېتىپ قورقۇنچلۇق چۈش كۆرمەك:[مىسال:] تۆرەم چۆچۈپ ئويغىنىپ كەتتى، ئۇنى قارا باسقانىدى.[يەشمىسى:] ② پالاكەتكە يولۇقماق؛ نەس باسماق، قىلغان-ئەتكىنى ئەپلەشمەي قالماق:[مىسال:] ھېلىقى سېۋەت باش، تەمبۇر پاچاق شەيتان قاچان مۇشۇ ئۆيدە ئاپىرىدە بولدى، تۆرەمنىمۇ شۇنىڭدىن باشلاپ قارا باستى، دېدى مارىخان ئۆزىنى تۇتالماي يىغلاپ تۇرۇپ، ئۆيىمىزنىڭمۇ بەرىكىتى ئۇچتى.