بۇرۇن

ئومۇرتقىلىق ھايۋانلاردىن باشلاپ تەرەققىي قىلىپ كېلىۋاتقان سەزگۈ ئورگان. ئومۇرتقىلىق ھايۋانلار مەسىلەن، قوش ماكانلىقلار، يەر باغىرلىغۇچىلار، قۇشلار بولۇپمۇ يۇقىرى دەرىجىلىك سۈت ئەمگۈچى ھايۋانلار، مەسىلەن ئىنسانلارنىڭ بۇرنى نەپەسلىنىش ھەم پۇراش سېزىمىدىن ئىبارەت ئىككى خىل فونكسىيىگە ئىگە. ئادەمنىڭ بۇرنى تاشقى بۇرۇن، بۇرۇن بوشلۇقى ۋە بۇرۇن يان كاۋىكىدىن ئىبارەت ئۈچ قىسىغا بۆلۈنىدۇ. تاشقى بۇرۇن يۈز قىسمىغا ئۆسۈپ چىققان بولۇپ، بۇرۇن بوشلۇقىنى قوغداش رولىغا ئىگە. بۇرۇن بوشلۇقى بۇرۇن تۆشۈكى (تاشقى بۇرۇن تۆشۈكى) دىن تارتىپ يۇتقۇنچاققىچە بولغان يولدىن ئىبارەت بولۇپ، ئۇنىڭ ئىچىدىكى ئۇزۇنىغا كەتكەن پاسىل - بۇرۇن ئوتتۇرا پاسىلى، بۇرۇن بوشلۇقىنى ئوڭ - سول ئىككى بۆلەككە بۆلۈپ تۇرىدۇ، ھەر يېرىم بوشلۇقىنىڭ سىرتقى يان دىۋارىنىڭ ھەرقايسىسىدا ئۈچتىن يۆگىمەچ ئۆسۈكچە بولۇپ، ئايرىم ھالدا ئۈستۈنكى، ئوتتۇرا، ئاستىنقى بۇرۇن قالقىنى دېيىلىدۇ. شۇنىڭ نەتىجىسىدە يەنە ئۈستۈنكى، ئوتتۇرا، ئاستىنقى بۇرۇن يوللىرى شەكىللەنگەن. بۇرۇن بوشلۇقىنىڭ تۈپە قىسمىدىكى ئۇزۇنىغا كەتكەن بۇرۇن پاسىلىنىڭ ئىككى يېنى ھەمدە ئۈستۈنكى بۇرۇن قالقىنىنىڭ ئەتراپىدىكى شىلىمشىق پەردىلەر (پۇراش شىللىق پەردىسى) پۇراش سېزىمى رېتسېپتورلىرى جايلاشقان ئورۇنلار بولۇپ، ئۇنىڭدا پۇراش سەزگۈ ھۈجەيرىلىرى بولىدۇ، ھۈجەيرە سىرتقى يۈزىدىكى شىلىمشىق سۇيۇقلۇقتا ئىرىگە ئۇچۇچان گاز ماددا مولېكۇلىلىرىنىڭ تەسىرىنى قوبۇل قىلىپ قوزغىلىش پەيدا قىلالايدۇ، ھەم نېرۋىلار ئارقىلىق مېڭە قىسمى مەركىزىگە يەتكۈزۈپ پۇراش سېزىمىنى پەيدا قىلىدۇ. بۇرۇن بوشلۇقىنىڭ ئاستىنقى قىسمى شىللىق پەردىسىدە قان تومۇرلار مول بولۇپ، بۇرۇن بوشلۇقىغا كىرگەن ھاۋانىڭ تېمپېراتۇرىسى ۋە نەملىك دەرىجىسى تەڭشەش رولىنى ئوينايدۇ. بۇرۇن بوشلۇقىنىڭ ئالدىنقى قىسمىدا بۇرۇن تۈكلىرى بولۇپ، چاڭ - توزانلارنى سۈزۈپ قالالايدۇ. ئۇنىڭدىن باشقا، بۇرۇن بوشلۇقى يەنە بۇرۇن ياكى كاۋاكلىرى (ماڭلاي كاۋىكى، ئۈستۈنكى جاغ كاۋىكى، كېپىنەكسىمان كاۋاك، غەلۋىرسىمان كاۋاك) بىلەن ئۆزئارا تۇتىشىدۇ. بۇرۇن يان كاۋاكلىرى ئاۋازغا قارىتا رىزونانىسلىق رول ئوينايدۇ. ئۇنىڭ شىللىق پەردىلىرى ئاجرىتىش فۇنكىسيىسىگە ئىگە ھەمدە نۇرغۇنلىغان كاپىلليار تومۇرلىرى بولىدۇ، شۇڭا سۈمۈرۈلگەن ھاۋانى نەملەيدۇ ۋە يىللىتىدۇ.